75 procent van conventionele groenten en fruit bevat pesticideresten. Dat is geen schatting, dat komt uit de USDA-analyse van 54.344 monsters die de Amerikaanse milieu-organisatie EWG ieder jaar verwerkt tot twee lijsten: de Dirty Dozen en de Clean Fifteen.
De 2026-versie is net binnen en bevat één belangrijke nieuwigheid. PFAS-pesticiden zijn nu apart gemeten, en die zijn aangetroffen op 63 procent van alle Dirty Dozen-monsters. Het meest gevonden bestrijdingsmiddel was fludioxonil, een PFAS-fungicide.
De methodologie achter de lijst is sinds september 2025 peer-reviewed gepubliceerd in het International Journal of Hygiene and Environmental Health. De Dirty Dozen is daarmee geen consumenten-pamflet meer maar wetenschappelijk gevalideerde data.
Hieronder beide lijsten van 2026, plus wat dat betekent voor Nederlandse boodschappen.
De Dirty Dozen 2026
Twaalf groenten en fruit met de hoogste pesticide-belasting. Voor wie de exposure wil beperken: dit zijn de items waar bio het verschil maakt.
- Spinazie – Voor het tweede jaar op rij nummer 1. Bevat per gewicht de meeste residuen van alle geteste produce, gemiddeld zeven verschillende pesticiden per monster.
- Boerenkool, mosterdkool en raapsteel – Gestegen van plek 3 naar 2. Meer dan de helft van boerenkool-monsters bevat DCPA, een onkruidverdelger die in de EU al jaren verboden is.
- Aardbeien – Dunne schil, hoge pest-druk, intensieve bespuiting. 90 procent van conventionele aardbeien bevat residuen van meerdere stoffen.
- Druiven – Door de jaren heen zijn op druiven 90+ verschillende pesticiden gedetecteerd.
- Nectarines – Dunne schil houdt residuen vast. Behoort tot de meest PFAS-belaste produce.
- Perziken – Vergelijkbaar met nectarines. Bijna 90 procent van perzik-monsters bevat fludioxonil-residu (PFAS).
- Kersen – Tot acht verschillende pesticiden per monster.
- Appels – Difenylamine (DPA, in de EU verboden sinds 2012) wordt regelmatig op appels aangetroffen.
- Bramen – Nieuw in 2025, blijven in 2026. USDA testte bramen voor het eerst in 2023 en vond residuen op 93 procent van monsters, gemiddeld vier verschillende pesticiden.
- Peren – Schil eetbaar, residuen blijven na wassen.
- Aardappelen – Nieuw in 2025. 90 procent van monsters bevat chloorprofam, een kiemremmer die in de EU sinds 2019 verboden is.
- Bosbessen – Bevat residuen van pesticiden die hormoonverstoorders zijn, waaronder atrazine.
Buiten de officiële twaalf wijst EWG dit jaar specifiek op sperziebonen en paprika’s. Die staan net buiten de top 12 maar scoren hoog op toxiciteit en zijn de moeite waard om in de gaten te houden.
De Clean Fifteen 2026
Vijftien groenten en fruit met de laagste pesticide-belasting. Bijna 60 procent van deze monsters had helemaal geen detecteerbare residuen. Deze items hoef je niet bio te kopen.
- Ananas – Dikke schil beschermt vruchtvlees
- Zoete maïs – Inherent weinig bespoten
- Avocado’s – Dikke schil, residuen blijven buiten
- Papaja – Dikke schil
- Uien – Insecten-resistent van nature
- Diepvries-erwten – Lage residuen
- Asperges – Korte groeicyclus
- Kool – Buitenste blad wordt verwijderd
- Bloemkool – Vergelijkbaar met kool
- Watermeloen – Dikke schil
- Mango’s – Dikke schil
- Bananen – Dikke schil (let op: pesticiden zitten wel op de schil, was je handen na het pellen)
- Wortels – Schil eraf, het meeste residu weg
- Champignons – Worden binnen geteeld, minder bespoten
- Kiwi’s – Donzige schil wordt verwijderd
Wat veranderde in 2026
Drie dingen die de moeite waard zijn om te noemen.
Spinazie blijft op nummer 1. Aardbeien houden niet meer de top-positie die ze negen jaar achter elkaar hadden. Dat komt door de nieuwe methodologie die toxiciteit meeneemt, niet alleen het aantal residuen.
PFAS-pesticiden voor het eerst meegenomen. EWG detecteerde op 63 procent van alle Dirty Dozen-monsters PFAS-pesticiden. Dit is dezelfde categorie stoffen die ook in waterleiding, pannen en regenkleding zit. Het bouwt zich op in lichaamsweefsel en breekt nauwelijks af.
Aardappelen voor het tweede jaar in de top 12. De vondst van chloorprofam-residu op 90 procent van Amerikaanse aardappelen is relevant omdat de EU deze stof in 2019 verboden heeft. Een Amerikaanse aardappel kan dus residuen bevatten die in Nederlandse aardappelen niet zouden mogen voorkomen.
Voor de Nederlandse winkelmand
De EWG-data zijn Amerikaans. Voor Nederlandse boodschappen geldt een paar nuances.
EU heeft strengere regels voor specifieke stoffen. Chloorprofam op aardappelen (verboden 2019), DCPA op boerenkool (al langer verboden) en difenylamine op appels (verboden 2012) komen op Nederlandse versies van deze producten als het goed is niet voor.. met de nadruk op als het goed is. De NVWA controleert steekproefsgewijs of dat klopt en publiceert de uitslagen.
Maar EU staat ook veel pesticiden toe. Glyfosaat (door IARC geclassificeerd als waarschijnlijk kankerverwekkend) is door de EU in 2023 opnieuw goedgekeurd voor tien jaar. Fludioxonil, het meest gevonden middel in de EWG-test, is in de EU eveneens toegelaten. Een Nederlandse spinazie kan dus minder DCPA bevatten maar wel meerdere andere residuen.
Import-producten volgen importregels. Een ananas uit Costa Rica of druiven uit Zuid-Afrika kunnen behandeld zijn met stoffen die in de EU verboden zijn. Bij invoer geldt wel een MRL (Maximum Residue Level), maar dat is een grens, geen nul-meting.
Prijsvergelijking bio versus regulier (gemiddelde prijzen Albert Heijn
Wat ligt er in onze groentela
Sinds 2022 kopen wij de top 5 van de Dirty Dozen altijd biologisch of we kopen het gewoon niet. Er zijn genoeg opties die er buiten vallen en daar kunnen wij prima mee koken. Bij de lokale bio groenteboer halen we alleen wat in het seizoen is, dus veel van de producten zoals perzikken eten we toch al niet.
Wij doen onze boodschappen meestal bij Ekoplaza of een lokale boer. Bij AH is de bio-selectie de afgelopen jaren flink uitgebreid, en de Hollandse bio-spinazie en bio-aardbeien zijn er ook vaak gewoon te krijgen.
Tijdens de zwangerschap geldt dat blootstelling aan bepaalde pesticiden mogelijk een groter effect heeft op de ontwikkelende foetus. Het Voedingscentrum adviseert ruimhartig groente en fruit te eten tijdens zwangerschap, maar zeker dan zou ik alles bio aanraden.
Hoe het onderzoek werkt
De Dirty Dozen is geen meting van EWG zelf. De data komen van het USDA Pesticide Data Program, dat ieder jaar tienduizenden monsters analyseert. EWG ranglijst deze data op basis van vier factoren:
- Aanwezigheid – welk percentage van monsters bevat residuen
- Verscheidenheid – hoeveel verschillende stoffen worden er gevonden per monster
- Hoeveelheid – de gemiddelde concentratie
- Toxiciteit – de gezondheidsrisico’s van de specifieke stoffen (toegevoegd in 2025)
Voor de tests worden de groenten en fruit eerst geschild of geboend en gewassen, zoals een consument thuis zou doen. Daarna pas worden de residuen gemeten. Wat op de Dirty Dozen-lijst staat, blijft dus achter ná het wassen.
In september 2025 publiceerde EWG de methodologie in het International Journal of Hygiene and Environmental Health. In hetzelfde onderzoek werd via CDC-data (US National Health and Nutritional Examination Survey) aangetoond dat hogere consumptie van Dirty Dozen-produce inderdaad samenhangt met hogere pesticide-metabolieten in urine.
Veelgestelde vragen
Helpt wassen voor het verminderen van pesticiden? Wassen helpt voor stoffen die alleen aan de buitenkant zitten. Veel moderne pesticiden zijn systemisch, wat betekent dat ze door de plant zelf worden opgenomen en in het vruchtvlees terechtkomen. Voor systemische middelen helpt wassen niet.
Is biologisch echt schoner? Biologische versies van Dirty Dozen-produce bevatten gemiddeld 80 procent minder pesticide-residuen volgens USDA-metingen. Niet nul, want zelfs op bio-akkers kunnen pesticiden vanaf naburige akkers voorkomen. Wel substantieel minder.
Geldt de Amerikaanse lijst ook voor Nederland? De rangorde grotendeels wel (omdat de eigenschappen van het product, zoals dunne schil bij aardbeien, niet veranderen per land). Maar de specifieke stoffen verschillen. Een aantal pesticiden die in de EWG-data prominent zijn (chloorprofam, DCPA, difenylamine) zijn in de EU al verboden. Andere (glyfosaat, fludioxonil) zijn ook hier nog gewoon toegestaan.
Wat als ik niet alles bio kan kopen? Begin met de top 5: spinazie, boerenkool, aardbeien, druiven en perziken of nectarines en vermijd ze anders.
Wat doet de NVWA? De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit controleert steekproefsgewijs of producten binnen de MRL (Maximum Residue Level) blijven. Dat is een wettelijke bovengrens. Een product kan voldoen aan de MRL en toch meerdere residuen bevatten.
Hoe vaak update EWG de lijst? Eenmaal per jaar, meestal eind maart of begin april. De data komen uit de USDA-test van het voorgaande jaar, dus de 2026-lijst is gebaseerd op tests uit 2025.
Verder lezen
- Glyfosaat: 7 redenen om het te vermijden – hoe het meest gebruikte herbicide ter wereld werkt
- Hormonen en dieet – waarom pesticide-residuen relevant zijn voor hormoonbalans
- PFAS: wat is het probleem – achtergrond bij de PFAS-pesticiden die EWG dit jaar voor het eerst meenam
Externe bronnen voor verder onderzoek:
- EWG Shopper’s Guide 2026 – de officiële Amerikaanse versie
- Voedingscentrum over pesticiden – Nederlandse balans-perspectief
- Milieu Centraal over groente en fruit – praktische consumenten-informatie
