Keuken

Aluminiumfolie: wanneer het aluminium in je eten komt

Laatst gereviewd op

Bewuster Kiezen maaltijd in aluminiumfolie op houten aanrecht.

Aluminiumfolie in het kort

  • →
    Zuur en zout Tomaat, citroen, marinade, kaas en haring niet in folie
  • →
    Hitte In oven en op de barbecue komt meer aluminium vrij
  • →
    Grens EFSA: 1 mg per kilo lichaamsgewicht per week, gewoon eten vult de helft
  • →
    Magnetron Alleen als de handleiding het toestaat
  • →
    Beter Glas met deksel, bakpapier, grillschaal van RVS

Aluminiumfolie geeft aluminium af aan je eten zodra er zuur, zout of hitte bij komt. Een droge boterham in folie is geen probleem. Gemarineerde vis die in folie in een hete oven ligt, is een ander verhaal: in onderzoek bevatte die daarna tot tientallen keren meer aluminium. Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) raadt daarom af om zure of zoute producten in folie te wikkelen of te bewaren.

Volgens een Duitse berekening krijgen volwassenen via hun gewone eten al ongeveer de helft binnen van wat de Europese voedselautoriteit EFSA per week als veilige grens ziet. Folie is een van de makkelijkste bronnen om te schrappen. Het kost weinig moeite: glas, bakpapier en een deksel doen hetzelfde werk.

Wanneer komt aluminium uit folie in je eten

Aluminium heeft een dun beschermlaagje van aluminiumoxide. Zuur en zout tasten dat laagje aan. Hitte versnelt het. Vier dingen maken het verschil:

  • Zuur. Tomaat, citroen, azijn, gesneden appel, rabarber en marinades.
  • Zout. Kaas, zoute haring en gemarineerd vlees. Dit zijn ook de voorbeelden die het BfR zelf noemt.
  • Hitte. In de oven en op de barbecue komt meer vrij dan in de koelkast. Onderzoekers vonden minder afgifte onder de 160 °C. Temperatuur telt daarbij zwaarder dan tijd.
  • Lang contact. Lang bewaren of warmhouden. Het BfR zag de meeste afgifte bij aluminium bakjes waarin eten werd warmgehouden.

Kruiden doen er nog een schepje bovenop. In een proef met gehakt kwam er meer aluminium uit de folie bij zure oplossingen en nog meer als er specerijen bij zaten.

Wat onderzoek mat

OnderzoekWat ze dedenWat ze vonden
Ranau e.a., 2001Visfilets in folie, ongeveer 20 minuten in de oven op 200 °C en op de barbecueIn alle filets meer aluminium. Van 2 keer zoveel (koolvis zonder kruiden, oven) tot 68 keer zoveel (makreel met kruiden, barbecue: van 0,07 naar 5,04 mg per kilo)
Dordevic e.a., 2019Twaalf soorten eten in folie, 40 minuten op 220 °C, met en zonder marinadeGemarineerd een stuk meer: makreel tot 49 mg en eendenborst tot 117 mg per kilo (gedroogd gewogen). Makreel zonder marinade ging van 1,2 naar 4,7 mg
BfR, 2017Zure producten (zuurkoolsap, appelmoes, gezeefde tomaat) warmgehouden in aluminium bakjesRuim boven de richtwaarde van de Raad van Europa (5 mg per kilo eten). Wie elke dag 200 gram zo eet, krijgt per week 0,5 mg per kilo lichaamsgewicht extra binnen. Dat is de helft van de EFSA-grens

De onderzoekers van de vis- en eendproeven zien bij af en toe een gerecht in folie geen gezondheidsrisico. Dordevic e.a. noemen veel eten uit folie een mogelijk risico voor jonge kinderen en mensen met een slechte nierfunctie.

Hoeveel aluminium is te veel

EFSA stelde in 2008 een veilige grens vast van 1 milligram aluminium per kilo lichaamsgewicht per week. Weeg je 70 kilo, dan is dat 70 mg per week. De grens is gebaseerd op dierproeven waarin aluminium het zich ontwikkelende zenuwstelsel aantastte: leren, geheugen en motoriek. Het expertcomité van de WHO en FAO hanteert sinds 2011 een ruimere grens van 2 mg, gebaseerd op schade aan de nieren.

Het BfR rekende in 2019 uit hoeveel aluminium mensen in Duitsland binnenkrijgen. Gewoon eten vult gemiddeld al ongeveer de helft van de EFSA-grens. Kinderen van 3 tot 10 jaar die veel aluminiumrijk eten, zitten er via hun eten al aan. Komt daar eten bij dat in onbewerkt aluminium is verpakt, verhit of warmgehouden, dan kan de grens volgens het BfR overschreden worden. Het instituut raadt daarom af om vooral zure en zoute producten in aluminium te bereiden of te bewaren.

Aluminium zit van nature in de bodem. Je krijgt het daardoor ook binnen via graan, groente, thee, cacao en specerijen. Daarnaast zit het in een paar E-nummers, in sommige maagzuurremmers en in antitranspirant. Aluminium wordt volgens het BfR heel lang in het lichaam opgeslagen. Het gaat ook door de placenta naar een ongeboren baby.

Over alzheimer lees je veel. Het BfR noemt een verband met aluminium op basis van de huidige kennis onwaarschijnlijk. Een definitief oordeel kan volgens het instituut nog niet, omdat de onderzoeken elkaar tegenspreken.

Vermoeden: wie vaak gemarineerd vlees of vis in folie op de barbecue of in de oven bereidt, zit een stuk dichter bij de EFSA-grens dan gemiddeld. Beperking: dat is nooit bij gewone gezinnen gemeten. De cijfers komen uit labproeven met losse gerechten en uit rekenmodellen van het BfR.

Wat de regels zeggen

Voor alles wat met eten in aanraking komt, geldt de Europese verordening 1935/2004. Materialen mogen geen stoffen afgeven in hoeveelheden die schadelijk zijn voor je gezondheid. Een aparte Europese grens voor aluminium bestaat er niet. De Raad van Europa heeft een technische richtlijn voor metalen in contact met eten, met een richtwaarde van 5 mg aluminium per kilo eten. Die richtlijn is niet bindend. Het BfR mat bij warmgehouden zure gerechten in aluminium bakjes ruim meer.

Aluminiumfolie in de oven

Een schaal afdekken met folie kan. Het gaat mis als de folie het eten raakt terwijl het zuur of zout is. Zo beperk je het:

  • Leg een laag bakpapier tussen het eten en de folie. Dat advies geeft het BfR voor vis in folie.
  • Laat de folie bij het afdekken het eten niet raken.
  • Zout en kruid na het garen. Ook dat raadt het BfR aan bij aluminium grillschalen.
  • Kies voor tomatensaus, citroen of marinade een ovenschaal met deksel.

Een gietijzeren braadpan met deksel doet hetzelfde werk zonder folie. Hoe dat zit met ijzer en emaille, lees je in gietijzeren pan: gezond, voor- en nadelen. Voor pannen van onbewerkt aluminium geldt hetzelfde als voor folie: zuur en zout lossen aluminium op. Welke pannen wij gebruiken, staat in PFAS-vrije pannen: onze drie na zes jaar.

Aluminiumfolie in de magnetron

De Amerikaanse FDA raadt metalen bakjes en aluminiumfolie in de magnetron in het algemeen af. Metaal kaatst de straling terug. Je eten wordt dan ongelijk warm en je magnetron kan beschadigen. Kreukels en scherpe randen kunnen vonken geven.

Sommige magnetrons, vooral combimagnetrons, staan een klein glad stukje folie toe. Kijk in de handleiding van je eigen apparaat. Aluminium bakjes van kant-en-klaarmaaltijden horen er alleen in als de verpakking dat zegt. Het makkelijkst: een glazen of keramische schaal met een bord of glazen deksel erop. Plastic bakjes zijn in de magnetron ook een slechte keuze, lees wat zijn microplastics en BPA: de gevaren.

Aluminiumfolie op de barbecue

Een grillschaal voorkomt dat vet in het vuur druipt. Daardoor ontstaan minder PAK, stoffen die bij verbranding vrijkomen en kanker kunnen veroorzaken. Het BfR vindt een grillschaal daarom een goed idee. Een schaal of folie van aluminium geeft aluminium af aan gemarineerd vlees, vis en kaas. Het BfR adviseert daarom schalen van RVS of keramiek. Wil je vis in folie, leg er dan bakpapier tussen en zout en kruid pas na het grillen.

Aluminiumfolie in de airfryer

Volg de handleiding van je airfryer. Dek nooit de hele bodem van de mand af, de hete lucht moet kunnen stromen. Voor zure of zoute gerechten gelden dezelfde regels als in de oven. Een vel bakpapier met gaatjes of een ovenschaaltje dat in de mand past, is de betere keuze.

Wat je in plaats van folie gebruikt

WaarvoorBeter
Restjes in de koelkastGlazen bakje met deksel, of een bord op de schaal
Kaas, vleeswaren, gesneden fruitGlazen of RVS bakje
Schaal afdekken in de ovenOvenschaal of braadpan met deksel
Vis of groente in een pakketjeBakpapier, eventueel met folie eromheen
BarbecueGrillschaal van RVS of keramiek
Boterhammen meeBroodtrommel van RVS

Wij vervingen sinds 2021 het meeste plastic in de keuken door RVS, glas en keramiek, met glazen voorraadpotten en houten snijplanken. Wie zo werkt, heeft folie voor het bewaren nauwelijks nodig. Een glazen bak met deksel doet in de koelkast hetzelfde en gaat jaren mee.

Folie blijft handig voor wat koud en droog is: een boterham, een hele paprika, een stuk cake. Ook als losse afdekking die het eten niet raakt, kan het prima.

Waar je mee begint

Stop met zuur en zout in folie. Dat is de grootste winst met de minste moeite. Zet daarna een paar glazen bakjes met deksel in de kast voor restjes, kaas en gesneden fruit. Gebruik je de oven veel, leg dan een rol bakpapier naast de folie. Met die drie stappen haal je de grootste vermijdbare bron van aluminium uit je keuken.

Veelgestelde vragen

Is aluminiumfolie schadelijk voor je gezondheid? Bij droog en koud eten komt er nauwelijks aluminium vrij. Zuur, zout en hitte maken het verschil. Het BfR raadt af om zure of zoute producten in folie te wikkelen of te bewaren, omdat veel mensen via hun gewone eten al de helft van de veilige grens binnenkrijgen.

Mag aluminiumfolie in de oven? Ja, om een schaal af te dekken. Laat de folie zure of zoute gerechten niet raken. Leg bakpapier tussen eten en folie en kruid na het garen.

Mag aluminiumfolie in de magnetron? In de meeste magnetrons niet. De FDA raadt het af: metaal kaatst de straling terug en kan vonken geven. Sommige combimagnetrons staan een klein glad stukje toe. Kijk in de handleiding.

Mag aluminiumfolie in de airfryer? Als de handleiding het toestaat. Dek nooit de hele bodem af, anders kan de hete lucht niet stromen. Bakpapier met gaatjes of een ovenschaaltje is beter.

Welke kant van aluminiumfolie moet je gebruiken? Dat maakt niet uit. Bij de laatste walsronde gaan twee lagen folie tegelijk door de machine. De kant die de gepolijste rollen raakt, wordt glanzend. De kant die tegen de andere laag ligt, wordt dof. Alleen bij folie met een antiaanbaklaag moet de gecoate kant naar het eten.

Ik heb aluminiumfolie gegeten. Is dat gevaarlijk? Een klein stukje dat je per ongeluk doorslikt, is volgens het Amerikaanse vergiftigingencentrum Poison Control meestal onschuldig. Bij een groot stuk, pijn, braken of moeite met slikken bel je de huisarts.

Waar zit veel aluminium in? Van nature vooral in thee, cacao, kruiden en specerijen. Daarnaast in sommige E-nummers, maagzuurremmers en antitranspirant. Eten dat in aluminium is verpakt, verhit of warmgehouden, komt daar bij.

Is zilverfolie hetzelfde als aluminiumfolie? Ja. Zilverfolie of zilverpapier is de volksnaam voor aluminiumfolie. Er zit geen zilver in.

Verder lezen

De Verademing, elke week in je inbox

Vond je dit nuttig?

Elke zondag stuur ik één onderzocht stuk, met de bronnen erbij. Geen paniek, geen marketing.