Microplastics zijn plastic-deeltjes kleiner dan 5 millimeter. Nanoplastics zijn nog kleiner, minder dan 1 micrometer (duizend keer kleiner dan een millimeter). Beide zijn vaak te klein om met het blote oog te zien.
Ze zijn alomtegenwoordig: in oceanen, rivieren, kraanwater, voedsel, lucht en in menselijke organen. Onderzoek uit 2026 toonde aan dat ze ook in vrijwel alle menselijke hersen-samples voorkomen die wetenschappers analyseerden.
Hieronder de basis: wat ze zijn, waar ze vandaan komen en wat ze betekenen.
Hoe microplastics ontstaan
Er zijn twee categorieën:
Primaire microplastics worden bewust in kleine vorm geproduceerd. Voorbeelden: microbolletjes in scrubs, glittersamenstellingen, plastic pellets voor industriële verwerking, vlokken in cosmetica.
Sinds 2017 verbiedt de EU verkoop van microplastics in cosmetica. In 2023 werd dit uitgebreid naar glitter, gel-pakkingen en sommige speelgoed-vullingen. De afbouw loopt door tot 2029.
Secundaire microplastics ontstaan door afbraak van groter plastic. Een plastic fles in de natuur breekt door zon en wind af tot kleinere fragmenten, tot uiteindelijk nanoplastic-niveau. Hetzelfde gebeurt met plastic zakken, autobanden, synthetische kleding (vezels los bij elke wasbeurt) en verfresten.
Secundaire microplastics zijn momenteel veruit de grootste bron. De EU-regels gaan vooral over primaire, terwijl de meeste blootstelling van secundaire komt.
Waar je ze tegenkomt
Drinkwater: kraanwater bevat enkele tot tientallen microplastic-deeltjes per liter. Flessenwater veel meer, tot 240.000 nanoplastic-deeltjes per liter volgens PNAS-onderzoek uit 2024.
Voedsel: vooral zout (90 procent van zoutmerken), vis en zeevruchten (mossels, schelpdieren), thee uit plastic theezakjes, voedingsmiddelen in plastic verpakking die met hete vloeistoffen of vet in contact komen.
Lucht: synthetische textielen (polyester kleding, gordijnen, tapijt) geven microplastic-vezels af in indoor lucht. Buitenlucht bevat ook microplastics, vooral van autobanden en weersafbraak.
Cosmetica en verzorging: zonbeschermingsmiddelen, scrubs (oude formules), peelings. Sinds 2023 sterk gereguleerd in de EU.
Huishoudstof: een aanzienlijk deel van huisstof bestaat uit microplastic-vezels en deeltjes.
Waarom microplastics een probleem zijn
Drie hoofdredenen:
1. Ze breken vrijwel niet af. In de natuur breekt plastic op tot steeds kleinere fragmenten, maar verdwijnt nooit. Vandaar de bijnaam “forever plastics”. Ophoping is dus structureel en eenrichtingsverkeer.
2. Ze stapelen op in lichaam. Microplastics zijn in menselijk bloed, placenta, testes, hersenen en arteriële plaque aangetroffen. Eenmaal binnen, blijven nanoplastics in weefsels achter. Een studie uit 2024 in NEJM koppelde detecteerbare microplastics in slagaders aan 4,5 keer hoger risico op hartaanval, beroerte of overlijden binnen 3 jaar.
3. Ze dragen chemische stoffen mee. Microplastics werken als “vervoersmiddel” voor andere stoffen. Ze binden zware metalen, pesticiden en hormoonverstoorders aan hun oppervlak. Naast het plastic zelf komt er dus een chemische cocktail mee.
Daarnaast bevatten veel plastics zelf nog weekmakers (zoals ftalaten) en bisfenolen die migreren uit het deeltje wanneer het in het lichaam zit.
Wat je eraan kunt doen
Vijf praktische keuzes verlagen de meeste blootstelling:
- Filter drinkwater met een gravity-filter (Berkey) of waterfilterkan
- Vermijd flessenwater waar het kan
- RVS en glas in plaats van plastic voor eten en drinken
- Geen plastic in magnetron (vooral bij hete of vette voedsel)
- Natuurlijke stoffen in huis of als kleding; denk aan gordijnen, kleden en alle kleding die je draagt.
Voor diepere uitleg en concrete acties: Microplastics in mensen: wat het onderzoek aantoont.
Veelgestelde vragen
Hoe groot zijn microplastics? Microplastics zijn kleiner dan 5 millimeter. De meeste zijn 50 micrometer tot 1 millimeter, sommige zijn nog kleiner. Nanoplastics zijn 1 micrometer of kleiner, niet zichtbaar zonder microscoop.
Zijn alle plastics gevaarlijk? Niet alle plastics zijn even problematisch. Sommige (zoals PET in flessen) breken niet snel af binnen normaal gebruik, maar wel in de natuur. Andere (zoals PVC, polystyreen) geven sneller weekmakers en oligomeren af. Zachte, kleurrijke of geurende plastic-producten geven over het algemeen meer microplastics af.
Is microplastic-blootstelling te meten? Beperkt. Bloedtesten op microplastics zijn voor consumenten niet toegankelijk en wetenschappelijk nog in ontwikkeling. Voor drinkwater zijn er wel labtests beschikbaar, ongeveer 100 euro per analyse.
Wat doet de EU eraan? Sinds 2023 zijn primaire microplastics in cosmetica en glitter verboden. Het PFAS-restrictie-proces loopt sinds 2023 en zou strengere regels brengen voor 10.000+ PFAS-stoffen. Het EU Green Deal-pakket bevat ook bredere doelen voor plastic-reductie.
Verder lezen
Verdiepende pagina’s:
- Microplastics in mensen: wat het 2026-onderzoek aantoont
- RVS drinkfles
- Waterfilter voor thuis → filtreren als oplossing
Aanverwante stoffen:
- Wat is BPA → een specifieke chemische stof uit plastic
- Wat zijn PFAS
Externe primaire bronnen:
- PNAS 2024 flessenwater → 240.000-deeltjes-onderzoek
- NEJM 2024 microplastics en hart-en-vaat → 4,5x risico
- ECHA over microplastics-verbod → EU-regelgeving
