Inhoudsopgave
- Wat is PFAS in een pan
- Wat het onderzoek zegt
- PFAS in pannen: de regels
- Wat staat er bij ons thuis
- De Buyer plaatstaal: voor bakken op hoog vuur
- Le Creuset gietijzer: voor stoofgerechten en alles wat tijd nodig heeft
- GreenPan keramisch: voor simpele dingen, slijt wel sneller
- Vier soorten PFAS-vrije pannen
- Een PFAS-vrije koekenpan kiezen
- Een PFAS-vrije pannenset
- Veelgestelde vragen
- Verder lezen
In 2023 rekende het RIVM uit hoeveel PFAS Nederlanders binnenkrijgen via eten en drinkwater. Resultaat: meer dan de gezondheidskundige grenswaarde van de Europese voedselautoriteit EFSA. Bij langdurige overschrijding zijn schadelijke effecten op de gezondheid mogelijk. Hoeveel je pan daaraan bijdraagt, is niet bekend. Een antiaanbakpan met PTFE is wel een PFAS-bron die je makkelijk kwijt kunt.
Wij koken sinds ongeveer 2020 zonder PFAS. Na zes jaar staan er drie soorten pannen in onze keuken. Hieronder wat PFAS in pannen doet, welke pannen we gebruiken en hoe je een PFAS-vrije pan kiest die bij je past.
Wat is PFAS in een pan
PFAS is een groep van duizenden stoffen die water, vet en vuil afstoten. Ze breken in de natuur bijna niet af. Daarom heten ze “forever chemicals”.
In pannen gaat het om PTFE, beter bekend als Teflon. Dat is de klassieke antiaanbaklaag. PTFE is zelf een PFAS. Vroeger werd bij de productie PFOA gebruikt. Die stof is in de EU sinds juli 2020 verboden. Een pan met “PFOA-vrij” op de doos kan dus nog steeds een PTFE-laag hebben.
Wat het onderzoek zegt
Dat een gewone antiaanbakpan bij normaal gebruik ziek maakt, is niet bewezen. Er zijn wel drie redenen om PTFE te vermijden:
- Oververhitting. Wordt een lege antiaanbakpan te heet (vaak genoemd: boven 260 graden), dan komen er dampen vrij. Die kunnen griepachtige klachten geven, ook wel teflongriep genoemd. Dat gebeurt vooral als een pan leeg op het vuur vergeten wordt.
- Vermoeden: deeltjes uit beschadigde pannen. Australische onderzoekers berekenden in 2022 dat één barst in een antiaanbaklaag ongeveer 9.100 plastic deeltjes kan loslaten. Beperking: of die deeltjes in je lichaam schade doen, is niet onderzocht. De onderzoekers noemen het zelf een vraag die nog open staat.
- De productie. Om PTFE te maken zijn andere PFAS nodig. Die komen bij fabrieken in het milieu terecht en via water en eten weer bij ons. Wie geen PTFE koopt, draagt daar niet aan bij.
PFAS in pannen: de regels
Een Europees verbod op PFAS komt eraan. Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden stelden in 2023 een verbod voor op vrijwel alle PFAS. In maart 2026 gaf de risicocommissie van ECHA daar een positief advies over. In het bijgewerkte voorstel valt de antiaanbakpan voor thuis onder het verbod, omdat er goede alternatieven zijn. Het laatste advies van ECHA volgt eind 2026. Daarna moeten de Europese Commissie en de lidstaten nog beslissen. Daarna komt er een overgangsperiode.
Hoe gevoelig pannen liggen, liet Frankrijk zien. Sinds januari 2026 verbiedt Frankrijk PFAS in cosmetica, skiwas en kleding. Pannen werden uit de wet gehaald na een campagne van pannenfabrikant SEB, het moederbedrijf van Tefal.
Pas op met labels. Uit onderzoek van Radar bleek dat klantenservices van pannenmerken regelmatig onjuiste informatie geven. Eén klantenservice noemde een pan met Teflon “PFAS-vrij”. Ook binnen één merk kan het verschillen: De Buyer verkoopt naast de Mineral B-pannen ook de Choc-serie met een PTFE-laag.
Wat staat er bij ons thuis
We hebben nu drie merken thuis die we al zo’n zes jaar gebruiken.
De Buyer plaatstaal: voor bakken op hoog vuur
Twee De Buyer-pannen: de Mineral B koekenpan en hapjespan. Plaatstaal, behandeld met bijenwas, gemaakt in Frankrijk. Voor alles wat ik op hoge temperatuur bak: vlees, gebakken aardappels, ei, groenten.
Wat ik er goed aan vind:
- Natuurlijk antiaanbak na inbranden, geen coating die slijt
- Snel op temperatuur, perfect voor steak en gebakken aardappel
- Gaan vrijwel onbeperkt mee. Mijn pannen worden steeds beter
- Prijs-kwaliteit is uitzonderlijk goed (40 tot 70 euro per pan)
- Onderhoud is makkelijk: zonder sop afspoelen en je bent klaar
Wat ik er minder aan vind:
- Even wennen in het begin. De pan moet goed ingebrand zijn, anders bakt hij aan. Als dat lukt, is het een makkie
- Je gebruikt vaak iets meer boter of olie, al geldt dat voor bijna alle PFAS-vrije pannen
- Zure gerechten met tomaat of citroen kun je er beter niet in maken
Let bij De Buyer op de serie: kies Mineral B of Carbone (plaatstaal), niet Choc (PTFE).
Le Creuset gietijzer: voor stoofgerechten en alles wat tijd nodig heeft
Een Le Creuset Signature braadpan van 28 cm. Een vaste waarde in ons huishouden: stoofvlees, pastasauzen, curry’s. Prijzig, maar hij gaat je leven mee als je er goed voor zorgt. Was hem met zo min mogelijk afwasmiddel.
Wat ik er goed aan vind:
- Houdt warmte zo lang vast dat je vlees kunt aanbraden, in de oven zetten en uren later nog warm opdienen
- Geschikt voor alle warmtebronnen, ook inductie en de oven
- Gaat een leven mee. Sommige mensen erven hun Le Creuset van hun ouders
Wat ik er minder aan vind:
- De prijs
- Zwaar. Met twee handen tillen als hij vol is
- Het emaille kan barsten als je hem leeg op hoog vuur zet. Radar kreeg daar klachten over. Warm hem rustig op met wat olie of vocht erin
De Signature-braadpan is geëmailleerd gietijzer, zonder antiaanbaklaag. Le Creuset verkoopt daarnaast antiaanbakpannen (Toughened Non-Stick). Die zijn PFOA-vrij. Of ze PTFE bevatten, staat niet duidelijk in de productinformatie. Wij houden het bij het gietijzer.
GreenPan keramisch: voor simpele dingen, slijt wel sneller
Hier ben ik ooit mee begonnen, met een GreenPan-set. Nu gebruik ik vooral de wok nog. Volgens GreenPan is de keramische laag gemaakt van zand (siliciumdioxide), zonder PFAS. Deze pannen gaan minder lang mee dan plaatstaal of gietijzer. Als eerste PFAS-vrije pan zijn ze prima om mee te beginnen.
Wat ik er goed aan vind:
- Direct klaar voor gebruik, niet inbranden
- Licht en makkelijk voor dagelijks gebruik
- Afwasmiddel mag, de vaatwasser ook (al verkort dat de levensduur)
- Goedkoper instappunt dan plaatstaal of gietijzer
Wat ik er minder aan vind:
- Slijt na 2 tot 3 jaar bij dagelijks gebruik
- Bij hoge temperaturen kan de laag beschadigen
- Wordt steeds minder antiaanbak naarmate de laag slijt
Vier soorten PFAS-vrije pannen
| Plaatstaal | Gietijzer | Keramisch | RVS | |
|---|---|---|---|---|
| Antiaanbak | Ja, na inbranden | Onbewerkt: na inbranden. Geëmailleerd: deels | Ja, direct | Nee |
| Onderhoud | Zonder sop, licht invetten | Onbewerkt: invetten. Geëmailleerd: weinig | Weinig | Weinig, mag in de vaatwasser |
| Hoog vuur | Ja | Ja, rustig opwarmen | Liever niet | Ja |
| Inductie | Ja | Ja | Alleen met inductiebodem | Meestal ja |
| Gaat mee | Vrijwel onbeperkt | Decennia | 2 tot 3 jaar | Decennia |
| Goed voor | Bakken, steak, aardappels | Stoven, braden, brood | Eieren, pannenkoeken | Sauzen, koken, alles met water |
Gietijzer is er in twee soorten. Onbewerkt gietijzer (zoals Skeppshult of Lodge) moet je inbranden en invetten, net als plaatstaal. Geëmailleerd gietijzer (zoals Le Creuset en Staub) heeft een glazen laag en hoeft niet ingebrand te worden. Alles over inbranden, onderhoud en wat gietijzer met je eten doet, lees je in gietijzeren pan: gezond, voor- en nadelen en onderhoud. RVS bakt makkelijk aan, maar heeft geen coating die kan slijten. Bij een nikkelallergie: kies RVS zonder nikkel of een ander materiaal. Meer over RVS-soorten lees je bij de RVS-drinkfles.
Een PFAS-vrije koekenpan kiezen
Voor de dagelijkse koekenpan zijn er twee goede keuzes:
- Plaatstaal als je veel op hoog vuur bakt en een pan wilt die een leven meegaat. Reken op een paar weken wennen.
- Keramisch als je direct wilt beginnen en vooral eieren en pannenkoeken bakt. Reken op een nieuwe pan na een paar jaar.
Op inductie werken plaatstaal, gietijzer en de meeste RVS-pannen. Bij keramische pannen moet er een inductiebodem onder zitten. Dat staat op de verpakking.
Een PFAS-vrije pannenset
Een complete set heb je niet nodig. Met drie pannen kook je bijna alles:
- Een plaatstalen koekenpan van 28 cm om te bakken
- Een keramische pan van 24 cm voor eieren en alles wat snel aanbakt
- Een gietijzeren braadpan voor stoofgerechten
Samen rond de 350 euro, of in stappen op te bouwen. Een kant-en-klare set is vaak goedkoper per pan, maar je betaalt ook voor pannen die je zelden gebruikt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen PFOA-vrij en PFAS-vrij? PFOA is één PFAS en in de EU sinds 2020 verboden. Een PFOA-vrije pan kan nog een PTFE-laag (Teflon) hebben. PTFE is ook een PFAS. Zoek dus naar PFAS-vrij of PTFE-vrij, of kies een pan zonder antiaanbaklaag.
Is Le Creuset PFAS-vrij? Het geëmailleerde gietijzer wel. Le Creuset verkoopt ook antiaanbakpannen. Daarvan staat niet duidelijk in de productinformatie of ze PTFE bevatten.
Is een keramische pan veilig? Er zit geen PFAS in. De laag slijt wel sneller. Gooi een pan weg als de laag zichtbaar beschadigd is.
Moet ik mijn Teflon-pan weggooien? Als hij beschadigd is wel. Zit de laag nog heel, gebruik hem dan op laag tot middelhoog vuur en nooit leeg op het vuur. Vervang hem door een PFAS-vrije pan als hij toe is aan vervanging.
Hoe maak ik een plaatstalen pan schoon? Heet water en een spatel om aangebakken stukjes los te krabben. Bij hardnekkig vuil: grof zout met wat water en een doek. Geen afwasmiddel, geen schuursponsje, geen vaatwasser. Daarna afdrogen en licht invetten.
Wat is inbranden? Een dun laagje olie op de hete pan laten inbranden. Zo ontstaat een natuurlijke antiaanbaklaag. Plaatstaal en onbewerkt gietijzer hebben dit nodig. Verhit de pan, smeer een dun laagje olie, laat afkoelen en herhaal een paar keer.
Hoe lang gaan PFAS-vrije pannen mee? Plaatstaal en gietijzer decennia, vaak een leven lang. RVS ook. Keramisch 2 tot 3 jaar bij dagelijks gebruik.
Verder lezen
- Gietijzeren pan → gezond, inbranden en onderhoud
- PFAS: wat is het probleem → de stofgroep uitgelegd
- PFAS in eieren → waarom hobbykippen niet het echte probleem zijn
- De beste waterfilter voor thuis → PFAS uit je kraanwater halen
- Beste RVS drinkfles → RVS 304 of 316 en nikkel
- BPA: de gevaren en hoe je het vermijdt → een andere stof die je in de keuken tegenkomt
