Bayer stelde in februari 2026 een schikking van 7,25 miljard dollar voor om duizenden Amerikaanse kankerclaims rond Roundup op te lossen. Het bedrijf erkent geen schuld. Tegelijk publiceerde het onafhankelijke Ramazzini Institute in juni 2025 een grote rattenstudie: glyfosaat veroorzaakt leukemie en meerdere andere tumoren bij doses die de EU als veilig beschouwt.
De WHO classificeerde glyfosaat in 2015 als “waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens”. De EU hertoeliet de stof in november 2023 alsnog voor 10 jaar, tot 15 december 2033.
Hieronder welke ziektes onderzoek aan glyfosaat koppelt, waar je de stof tegenkomt en hoe je je blootstelling vermindert.
Wat is glyfosaat
Glyfosaat is een chemische onkruidverdelger, in de jaren 70 ontwikkeld door Monsanto en verkocht onder de naam Roundup. Sinds 2018 is Bayer eigenaar van Monsanto. Glyfosaat is de meest gebruikte onkruidverdelger ter wereld.
De stof werkt systemisch. Dat betekent dat de plant glyfosaat opneemt via de bladeren waarna het door de hele plant trekt, inclusief de wortels. Glyfosaat blokkeert een enzym dat planten nodig hebben om bepaalde aminozuren aan te maken. Zonder die aminozuren kan de plant niet meer groeien.
Hetzelfde enzym komt ook voor in veel darmbacteriën. Daar maken onderzoekers zich zorgen over: de impact op de menselijke darmflora.
Aan welke ziektes is glyfosaat gekoppeld
Onderzoek koppelt glyfosaat aan meerdere gezondheidseffecten. De voornaamste:
Non-Hodgkin lymfoom (NHL). Meta-analyses van blootstellingsstudies bij landbouwers vinden een verhoogd risico bij intensieve blootstelling. Een grote meta-analyse uit 2019 vond een 41 procent hoger NHL-risico bij hoge cumulatieve blootstelling. Sinds 2018 zijn duizenden NHL-patiënten in de VS tegen Bayer/Monsanto in beroep gegaan. Bayer heeft inmiddels meer dan 10 miljard dollar aan eerdere schikkingen betaald en stelde begin 2026 een aanvullende 7,25 miljard dollar voor.
Meerdere kankers in dierstudies. Het Ramazzini Institute publiceerde in juni 2025 in het peer-reviewed tijdschrift Environmental Health de Global Glyphosate Study. Ratten werden vanaf de baarmoeder blootgesteld aan drie doses: 0,5, 5 en 50 mg per kilo lichaamsgewicht per dag. Allemaal binnen wat de EU als veilig beschouwt. Resultaten:
- Leukemie binnen het eerste levensjaar
- Tumoren in lever, schildklier, eierstokken, huid, nieren, blaas, alvleesklier, baarmoeder en milt
- In de controlegroep zonder blootstelling: bij 1600+ historische ratten geen enkel geval van leukemie onder 1 jaar oud
Hormoonverstoring. Studies bij celcultures en dieren wijzen op verstoring van de oestrogeen- en testosteronwerking. Dat raakt aan vruchtbaarheid en aan hormoongebonden kankers zoals borst- en prostaatkanker.
Schade aan de darmflora. Glyfosaat blokkeert dezelfde enzymroute die ook bij veel darmbacteriën aanwezig is. Onderzoek bij dieren laat veranderingen in de samenstelling van de darmflora zien, ook bij lage doses.
Neurotoxiciteit. In augustus 2023 publiceerde NRC een onderzoek waaruit bleek dat fabrikant Syngenta 20 jaar lang een eigen studie over glyfosaat en hersenschade had achtergehouden. De studie liet effecten op de hersenontwikkeling van proefdieren zien.
Vruchtbaarheid en prenatale schade. De Ramazzini-studie liet zien dat juist prenatale blootstelling tot leukemie op jonge leeftijd leidde. Een vroege levensfase is gevoeliger voor blootstelling dan een volwassen lichaam.
Glyfosaat in Nederland
Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is glyfosaat een van de vier grootste pesticide-vervuilers van het Nederlandse grondwater. De top vier (chloorprofam, terbutylazine, bentazon en glyfosaat) is verantwoordelijk voor 10 procent van het gebruik en 80 procent van de grondwaterbelasting.
De Vereniging van Drinkwaterbedrijven Vewin noemt glyfosaat “de belangrijkste probleemstof voor drinkwaterwinning”. Bij de innamepunten van de Maas wordt de Nederlandse norm van 0,1 microgram per liter regelmatig overschreden. Aan de kraan blijft het water binnen de norm dankzij de zuivering.
In de Nederlandse landbouw heeft het Ctgb sinds 2019 het volveldsgebruik van glyfosaat kort voor de oogst verboden voor granen en peulvruchten, omdat het werd ingezet om gewassen versneld af te laten rijpen. Pleksgewijze toepassing is toegestaan. Particulieren mogen in Nederland geen middelen met glyfosaat gebruiken, ook niet in eigen tuin (Ctgb).
Ook in andere EU-landen is particulier gebruik aan banden gelegd. Vlaanderen verbiedt particulier gebruik sinds 2017. Frankrijk verbood Roundup voor particulieren in 2019. Duitsland kondigde een algeheel verbod aan vanaf 2024, maar voerde dat na de EU-verlenging van 2023 niet door. Gebruik in huis- en volkstuinen blijft daar wel verboden.
Waar kom je glyfosaat tegen
Vier manieren waarop je glyfosaat binnenkrijgt:
Granen en peulvruchten van buiten de EU. Tarwe en haver uit landen waar pre-harvest droogspuiten nog mag (VS, Canada, Australië) bevatten vaak resten. Test-Aankoop vond glyfosaat in 53 procent van geteste graanproducten.
Groenten en fruit. Vooral op de Dirty Dozen-lijst (zie onze pagina over Dirty Dozen). Bessen, druiven, peren en appels staan al jaren in de top.
Drinkwater bij hoge belasting. Aan de kraan blijft Nederlands water binnen de “norm”. Maar AMPA, het afbraakproduct van glyfosaat, wordt door zuivering moeilijker verwijderd.
Eigen tuin en omgeving. Roundup-flessen zie je nog overal. Buren die hun terras besproeien, gemeentelijke onkruidbestrijding op uitzonderingsbasis, particuliere groenstroken.
Hoe verminder je blootstelling
Vijf concrete dingen die wij doen:
1. Bio kopen voor de Dirty Dozen-producten. Dat zijn de groenten en fruit met de hoogste pesticide-belasting. Volgens EWG-data bevat 96 procent van de Dirty Dozen-items resten. Voor de Clean 15 is bio minder urgent.
2. Granen en peulvruchten Europees of bio kopen. EU-graan heeft sinds 2019 geen pre-harvest droogspuiten meer. Bio-haver, bio-tarwemeel en bio-pasta verlagen de kans op resten verder.
3. Drinkwater filteren. Een goede gravity-filter zoals de Berkey of een waterfilterkan met geactiveerde kool verwijdert het grootste deel van pesticideresten. AMPA is lastiger te filteren, maar wordt sterk verminderd.
4. Geen glyfosaat in eigen tuin. Alternatieven die wij thuis gebruiken: kokend water op verharding, schoffel op de moestuin, azijn. Werkt iets minder snel en spaart het bodemleven.
5. Buren en gemeenschap betrekken. Onze buurman spuit inmiddels niet meer over onze gedeelde oprit. Wat naast je tuin gespoten wordt komt ook in jouw bodem.
Wat staat er bij ons thuis
We kopen sinds 2021 bio voor alles wat op de Dirty Dozen-lijst staat. Bio-haver, bio-tarwemeel, bio-koffie. We hebben sinds 2021 een Big Berkey waterfilter (zie de waterfilters-pillar voor onze ervaring na 5+ jaar). Eigen tuin: geen glyfosaat, alleen schoffel en heet water.
We gebruiken geen Roundup. Het stond nooit bij ons, ook niet voor de aanschaf van ons huis. Voor wie Roundup gebruikt: een liter heet water op een onkruidplant werkt vaak net zo goed. Voor hardnekkige plekken een vlamonkruidbestrijder van de bouwmarkt (35 tot 50 euro, gaat jaren mee).
Veelgestelde vragen
Is glyfosaat bewezen kankerverwekkend? De WHO classificeerde glyfosaat in 2015 als “waarschijnlijk kankerverwekkend” (groep 2A) op basis van dierproeven en blootstellingsstudies bij landbouwers. Meta-analyses van NHL-patiënten en het Ramazzini-onderzoek van juni 2025 versterken die conclusie. Bayer heeft inmiddels meer dan 10 miljard dollar aan eerdere schikkingen betaald. Voor wie het voorzorgsprincipe volgt is dit ruim voldoende reden om blootstelling te beperken.
Zit er glyfosaat in mijn brood? Bij Nederlands bio-brood vrijwel zeker niet. Bij conventioneel brood gemaakt van EU-granen sinds 2019 minder dan voorheen, dankzij het verbod op pre-harvest droogspuiten in de EU. Brood gemaakt van geïmporteerde tarwe uit VS, Canada of Australië kan resten bevatten. Het etiket vermeldt dit niet. Bio is de meest betrouwbare route om het te vermijden.
Wat is AMPA? AMPA (aminomethylfosfonzuur) is het belangrijkste afbraakproduct van glyfosaat. Het blijft langer in het milieu dan glyfosaat zelf en wordt door drinkwaterzuivering moeilijker verwijderd. Volgens EFSA heeft AMPA een vergelijkbaar toxicologisch profiel als glyfosaat. Nederland hanteert voor AMPA in drinkwater toch een 10x ruimere norm dan voor glyfosaat zelf.
Mag ik nog Roundup gebruiken in mijn tuin? Nee. Particulieren mogen in Nederland geen gewasbeschermingsmiddelen met glyfosaat gebruiken. In Vlaanderen, Frankrijk en Duitsland geldt ook een verbod voor particulier gebruik.
Filtert een waterfilter glyfosaat eruit? Ja, geactiveerde kool verwijdert glyfosaat en AMPA voor het grootste deel. Een Berkey of een goede waterfilterkan is voldoende voor huiselijk gebruik. Het Nederlandse kraanwater zit al binnen de drinkwaternorm aan de kraan dankzij de zuivering door drinkwaterbedrijven.
Wie zijn extra gevoelig voor glyfosaat? Kinderen, zwangeren en mensen met een verzwakte gezondheid. De Ramazzini-studie liet zien dat prenatale blootstelling het sterkste effect had. Kinderen krijgen relatief meer binnen ten opzichte van hun lichaamsgewicht. Voor wie tot een gevoelige groep behoort is voorzorg extra zwaarwegend.
Verder lezen
- Bewust eten → hoe wij minder bewerkt en meer biologisch eten
- Dirty Dozen: groenten en fruit die je beter bio koopt → de praktische lijst om je glyfosaat-blootstelling te verlagen
- Waterfilter voor thuis → onze 5+ jaar ervaring met Berkey
Externe bronnen voor verder onderzoek:
- IARC Monograph 112 over glyfosaat (2015) → de WHO-classificatie
- Ramazzini Institute Global Glyphosate Study → het onafhankelijke langetermijnonderzoek
- Meta-analyse glyfosaat en NHL (2019) → de epidemiologische data
