In 2005 en 2006 onderzocht de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC de urine van 2.548 mensen op parabenen. Resultaat: methylparabeen zat in 99 procent van de monsters, propylparabeen in 93 procent. Vrouwen hadden vaker hoge waarden dan mannen. Volgens de onderzoekers komt dat waarschijnlijk door verzorgingsproducten.
Parabenen zitten in crème, shampoo, bodylotion en sommige deodorants. In de EU zijn er vijf verboden. Twee andere zijn sinds 2014 aan strengere grenzen gebonden. In 2025 concludeerde de Europese veiligheidscommissie dat die grens voor kinderen nog te hoog is.
Wat zijn parabenen
Parabenen zijn conserveermiddelen. Ze remmen schimmels en bacteriën in producten waar water in zit. Zonder conserveermiddel bederft een crème met water binnen een paar weken.
Fabrikanten gebruiken parabenen al tientallen jaren. Ze zijn goedkoop, werken tegen veel soorten schimmels en geven zelden een allergie. Op het etiket herken je ze aan het woord paraben: methylparaben, ethylparaben, propylparaben en butylparaben. Soms staat er sodium voor, bijvoorbeeld sodium methylparaben.
Aan welke ziektes zijn parabenen gekoppeld
In laboratoriumproeven gedragen parabenen zich als een zwak oestrogeen, het vrouwelijk geslachtshormoon. Propyl- en butylparabeen doen dat sterker dan methyl- en ethylparabeen.
Bij jonge ratten had propylparabeen effect op geslachtshormonen en de mannelijke voortplantingsorganen. Voor de Europese voedselautoriteit EFSA was dat in 2004 reden om geen veilige dagelijkse hoeveelheid vast te stellen. De EU haalde propylparabeen daarna uit de lijst met toegestane toevoegingen in eten.
In 2020 zette het Europees Agentschap voor chemische stoffen ECHA butylparabeen op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen. De reden: hormoonverstorende eigenschappen met mogelijk ernstige gevolgen voor de gezondheid.
Dat parabenen bij mensen ziek maken, is niet hard bewezen. Er zijn wel vermoedens. Die komen uit echt onderzoek, met een duidelijke beperking: te klein, één meting of geen bewijs voor oorzaak en gevolg.
- Vermoeden: borstkanker. In 2004 vond de Britse onderzoeker Philippa Darbre parabenen in weefsel van 20 borsttumoren. Ze vermoedde dat die via producten op de huid binnenkwamen, onder meer deodorant. Beperking: gezond weefsel werd niet vergeleken. Darbre gaf zelf aan dat het onderzoek niet aantoont dat parabenen de tumoren veroorzaakten.
- Vermoeden: minder vruchtbare mannen. Een Pools onderzoek uit 2017 bij 315 mannen van een vruchtbaarheidskliniek vond een verband tussen meer parabenen in de urine en slechtere zaadcellen: minder beweeglijk, vaker afwijkend van vorm en minder testosteron. Beperking: één urinemonster per man. Een Amerikaans onderzoek uit 2010 bij 190 mannen vond geen verband voor methyl- en propylparabeen.
- Vermoeden: parabenen bereiken de hersenen. Onderzoekers van het UMCG vonden in 2017 parabenen in hersenweefsel van 24 overleden donoren, onder meer in de hypothalamus. Dat deel van de hersenen regelt je hormoonhuishouding. Bij mensen met obesitas zat er meer methylparabeen. Beperking: een kleine verkennende studie. Of deze hoeveelheden iets doen, weten de onderzoekers niet.
- Vermoeden: de optelsom telt. Stichting Tegengif onderzocht in 2020 111 populaire verzorgingsproducten. In 60 procent zat minstens één vermoedelijke hormoonverstoorder. Toezichthouders beoordelen meestal één stof per keer. Voor butylparabeen bij kinderen rekende de SCCS in 2025 wel de optelsom door, met een strengere uitkomst (zie hieronder).
De signalen uit dierproeven en laboratoriumtests waren sterk genoeg voor de EU om in te grijpen.
Parabenen in Nederland en de EU
In Nederland gelden de Europese regels voor cosmetica. De NVWA houdt toezicht. Sinds 2014 zijn die regels voor parabenen in twee stappen strenger geworden.
- Vijf parabenen verboden. Sinds 2014 verboden: isopropylparabeen, isobutylparabeen, fenylparabeen, benzylparabeen en pentylparabeen. De industrie had te weinig gegevens aangeleverd om hun veiligheid te beoordelen.
- Grenzen voor de rest. Methyl- en ethylparabeen mogen tot 0,4 procent per stof en 0,8 procent samen. Voor propyl- en butylparabeen samen geldt maximaal 0,14 procent. In crème of zalf voor de luierzone van kinderen onder 3 jaar mogen ze helemaal niet.
In april 2025 keek de Europese veiligheidscommissie SCCS opnieuw naar butylparabeen bij kinderen. De conclusie: 0,14 procent is niet veilig voor kinderen van een half jaar tot 10 jaar als ze meerdere producten met butylparabeen gebruiken. Per productsoort is het wel veilig, met één uitzondering: bodylotion. Daarin is 0,14 procent ook los al te veel.
De SCCS rekende ook een oplossing door: 0,14 procent in producten die je afspoelt, 0,002 procent in producten die op de huid blijven. De Europese Commissie werkt aan een aanpassing van de regels. Tot die er is, geldt 0,14 procent.
Waar kom je parabenen tegen
Vooral in producten met water die lang op je huid blijven:
- Bodylotion, dagcrème en handcrème
- Make-up, zoals foundation en mascara
- Deodorantrollers op waterbasis
- Shampoo en douchegel (die spoel je af, dus korter contact)
- Sommige medicijnen en zalven
In eten zijn methyl- en ethylparabeen nog in beperkte mate toegestaan. Op het etiket staan ze als E214, E215, E218 en E219. E216 en E217 (propylparabeen) zijn in 2006 geschrapt.
Producten van buiten de EU kunnen parabenen bevatten die hier verboden zijn. Bestel je cosmetica uit de VS of Azië, kijk dan op de ingrediëntenlijst naar isobutylparaben of isopropylparaben.
Paraben-vrij is niet automatisch beter
“Paraben-free” op de verpakking betekent: er zit een ander conserveermiddel in. De bekendste vervangers:
- Phenoxyethanol. Toegestaan tot 1 procent. Wordt vaak gecombineerd met ethylhexylglycerin.
- Benzylalcohol, sorbinezuur en kaliumsorbaat. Mild, werken tegen minder soorten schimmels en bacteriën.
- Methylisothiazolinone (MI). Veroorzaakte veel contactallergieën. De SCCS vond geen veilige hoeveelheid voor producten die op de huid blijven. Sinds 2017 mag MI alleen nog in producten die je afspoelt.
Bij een gevoelige huid kan een product met methylparabeen dus beter vallen dan een paraben-vrij product met een ander conserveermiddel.
Deodorant zonder parabenen
Een conserveermiddel is nodig waar water in zit. Een deodorantroller is vaak een mengsel op waterbasis, dus daar kom je parabenen tegen. Een stick of crème zonder water heeft weinig of geen conserveermiddel nodig: schimmels en bacteriën groeien slecht zonder water. Een spray op alcoholbasis conserveert zichzelf grotendeels.
Zo check je je deodorant in tien seconden:
- Zoek op de ingrediëntenlijst naar paraben.
- Staat aqua of water bovenaan, dan zit er een conserveermiddel in. Kijk welk.
- Geen water op de lijst: dan is een conserveermiddel vaak overbodig.
Let bij deodorant op meer dan parabenen. Veel natuurlijke deodorants zijn paraben-vrij en bevatten wel aluminium, zoals de aluinsteen. Welke werkzame stoffen goed werken zonder aluminium, staat in deodorant zonder aluminium: waarom we in 2021 overstapten.
Hoe verminder je blootstelling
- Gebruik minder producten. De SCCS keurde butylparabeen bij kinderen af op de optelsom van producten. Elk product dat je laat staan, telt.
- Begin bij wat op je huid blijft. Bodylotion, crème en deodorant eerst. Shampoo en douchegel spoel je af.
- Wees zuinig bij kinderen. Ten opzichte van hun gewicht krijgen ze meer binnen. Daarom rekende de SCCS apart voor hen.
- Kies producten zonder water. Een balm, zalf of stick op basis van olie en was heeft weinig conserveermiddel nodig.
- Lees het etiket bij bestellingen van buiten de EU. Daar gelden andere regels.
Wat staat er bij ons thuis
We gebruiken thuis geen enkel product meer met parabenen. Sinds 2021 gebruiken we ook deodorant zonder aluminium. Nu is dat Nuud: een crème met zinkoxide en microzilver, zonder water en zonder geur. Dat laatste is een bewuste keuze. Je eigen geur is ook iets natuurlijks, iets moois.
Voor ons kind gebruiken we zo min mogelijk shampoo en verzorging. Een kind heeft al die cosmetica niet nodig. Als we iets gebruiken, is het van Weleda.
Veelgestelde vragen
Zijn parabenen schadelijk? Niet hard bewezen bij mensen. Er zijn wel vermoedens over borstkanker, vruchtbaarheid bij mannen en opstapeling in het lichaam. ECHA noemt butylparabeen sinds 2020 een zeer zorgwekkende stof. Wil je het zekere voor het onzekere, vermijd dan vooral die twee.
Welke parabenen zijn verboden? Vijf: isopropyl-, isobutyl-, fenyl-, benzyl- en pentylparabeen. Ze zijn sinds 2014 verboden in alle cosmetica in de EU.
Zitten er parabenen in deodorant? Soms. Vooral in rollers op waterbasis. In een stick, crème of spray zonder water zijn ze meestal overbodig.
Mogen parabenen in babyproducten? Deels. Propyl- en butylparabeen mogen niet in crème of zalf voor de luierzone van kinderen onder 3. Methyl- en ethylparabeen mogen wel.
Is methylparabeen veilig? Volgens de EU wel, tot 0,4 procent. Het werkt in proeven veel zwakker als hormoon dan butyl- en propylparabeen.
Wat zijn de symptomen van een parabenenallergie? Die van een contactallergie: een rode, jeukende huid op de plek waar je het product smeert, soms met bultjes of schilfers. Een allergie voor parabenen komt weinig voor als je kijkt hoe vaak ze gebruikt worden. Een huisarts of dermatoloog kan het testen met een plakproef.
Is paraben-vrij altijd beter? Nee. Er zit dan een ander conserveermiddel in. Sommige vervangers geven juist vaker een huidallergie.
Verder lezen
- Deodorant zonder aluminium: waarom we in 2021 overstapten → welke deodorants werken zonder aluminium
- Aluinsteen: is het echt zonder aluminium? → waarom een natuurlijke steen toch aluminium bevat
- BPA → een andere hormoonverstoorder, vooral in plastic
