In augustus 2024 publiceerde de Amerikaanse overheid een groot rapport waarin 72 studies werden samengelegd. Conclusie: hogere blootstelling aan fluoride hangt samen met een lager IQ bij kinderen. 18 van de 19 hoogwaardige studies vonden hetzelfde verband. Een meta-analyse in JAMA Pediatrics kwam begin 2025 met 74 studies tot een vergelijkbare conclusie.
Toch zit fluoride in vrijwel elke tandpasta bij de supermarkt of de Kruidvat. En in Nederland praat bijna niemand erover. Drie jaar geleden hoorde ik voor het eerst wisselende verhalen. Wat zit er eigenlijk in de tandpasta die we al zo’n 25 jaar twee keer per dag gebruiken? Dus op onderzoek uit.
Wat is fluoride
Fluoride is een mineraal. Het komt van nature in kleine hoeveelheden voor in water, grond en sommige etenswaren. In de jaren vijftig ontdekten onderzoekers dat het tandglazuur sterker maakt: fluoride kruipt in het glazuur en maakt het beter bestand tegen zuren. Minder zuur dat eraan vreet, betekent minder gaatjes.
Vanaf dat moment werd het aan tandpasta toegevoegd. In de VS, Engeland, Australië en delen van Canada gaat het ook in het drinkwater. In Nederland niet: ons kraanwater krijgt geen fluoride. Onze blootstelling loopt dus vooral via tandpasta.
Een gewone tandpasta voor volwassenen bevat ongeveer 1.450 ppm fluoride (1,45 gram per kilo). In de EU is 1.500 ppm het maximum. Kindertandpasta bevat minder. Als je uitspuugt en niet doorslikt, krijgt je lichaam slechts een kleine hoeveelheid binnen. Het risico zit bij wie wel doorslikt: vooral kleine kinderen.
Wat vaststaat
- Fluoride beschermt tegen gaatjes. Dat is goed onderzocht. Het Ivoren Kruis, dat in Nederland het advies voor tandartsen opstelt, adviseert fluoridetandpasta voor iedereen: 500 tot 750 ppm voor peuters, 1.000 tot 1.500 ppm vanaf 5 jaar.
- Te veel fluoride geeft schade. In gebieden met veel fluoride in het grondwater, zoals delen van India en China, krijgen mensen vlekken op hun tanden, brosse botten en gewrichtsklachten. Dat heet fluorose. Daarom bestaan er grenswaarden.
De discussie is verschoven. Het ging vroeger over de vraag of fluoride veilig is. Nu gaat het over de vraag bij welke hoeveelheid het voordeel omslaat in schade.
Is fluoride slecht voor je
Dat is niet hard bewezen voor de hoeveelheden uit tandpasta. Er zijn wel vermoedens, met name voor kinderen:
- Vermoeden: fluoride verlaagt het IQ van kinderen. Het NTP-rapport vond een duidelijk verband boven 1,5 milligram fluoride per liter drinkwater. Onder die grens, dichter bij de Amerikaanse norm van 0,7 milligram, bleef het verband zichtbaar in een deel van de beste studies. Beperking: het gaat om drinkwater met fluoride. De meeste studies komen uit landen met hoge blootstelling. Er is kritiek op het rapport. Een reactie van onderzoekers in Annals of Global Health behandelt die kritiek punt voor punt.
- Vermoeden: fluoride beïnvloedt de schildklier. Vooral bij mensen met een jodiumtekort. Beperking: het bewijs is minder sterk dan voor het IQ. Het meeste onderzoek komt uit gebieden met chronisch hoge inname via drinkwater.
Wat betekent dit voor Nederland? Wij hebben geen fluoride in het kraanwater. Voor volwassenen die uitspugen, is de hoeveelheid klein. Het meeste risico zit bij kleine kinderen die tandpasta doorslikken. Ook bij zwangere vrouwen: fluoride gaat via de placenta naar het kind. Een kleuter die tandpasta met fruitsmaak doorslikt, kan zo over de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid heen gaan.
Wat er in de VS verandert
In september 2024 oordeelde een Amerikaanse rechter dat fluoride in drinkwater bij 0,7 milligram per liter een “onredelijk risico” vormt voor de ontwikkeling van kinderen. De milieudienst EPA moet daarop actie ondernemen. In 2025 verbood Utah als eerste staat fluoride in het drinkwater. Het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid kondigde een nieuwe beoordeling aan. Tandartsen in de VS blijven fluoride in drinkwater verdedigen.
Tandpasta zonder fluoride: wat werkt
Kies je tandpasta zonder fluoride, dan maakt het veel uit welke. Een tandpasta zonder werkzame stof maakt je tanden schoon, maar beschermt het glazuur niet extra. Er is één alternatief met serieus onderzoek: hydroxyapatiet.
- Hydroxyapatiet. Dezelfde stof waar je tandglazuur grotendeels uit bestaat. In een gerandomiseerde proef uit 2021 bij 207 kinderen beschermde een tandpasta met hydroxyapatiet niet slechter tegen gaatjes dan een tandpasta met fluoride. Een overzichtsstudie uit 2024 kwam tot dezelfde conclusie. Beperking: er zijn weinig studies. Een deel van de onderzoekers heeft banden met fabrikanten.
- Natuurlijke tandpasta zonder werkzame stof. Poetst schoon, beschermt niet extra tegen gaatjes. Prima als je weinig suiker eet en goed poetst, minder geschikt als je snel gaatjes krijgt.
- Minder suiker en zuur. Wat je eet, telt even zwaar als je tandpasta. Minder vaak tussendoor eten geeft je glazuur tijd om te herstellen.
| Fluoride | Hydroxyapatiet | Zonder werkzame stof | |
|---|---|---|---|
| Bescherming tegen gaatjes | Goed onderzocht | In proeven niet slechter dan fluoride | Geen extra bescherming |
| Doorslikken | Risico bij kleine kinderen | Minder onderzocht dan fluoride | Geen bekend risico |
| Advies Ivoren Kruis | Ja | Niet opgenomen | Niet opgenomen |
Heb je kinderen of krijg je snel gaatjes, overleg dan met je tandarts voordat je overstapt.
Wat we thuis doen
Wij zijn structureel gaan afbouwen. Inmiddels hebben we drie soorten fluoridevrije tandpasta geprobeerd. Mijn partner gebruikt de tandpasta van Dr. Hauschka, afgewisseld met gewone tandpasta. Ze krijgt van gewone tandpasta toch een schoner gevoel. Zo halveert ze haar blootstelling aan fluoride. Ik test inmiddels een biologische tandpasta op basis van hydroxyapatiet. Dat werkt tot nu toe prima en is een goed alternatief.
Veelgestelde vragen
Is fluoride slecht voor je? Niet hard bewezen voor de hoeveelheid in tandpasta. Er zijn vermoedens over het IQ van kinderen en de schildklier, vooral bij hoge blootstelling via drinkwater. In Nederland zit er geen fluoride in het kraanwater.
Is tandpasta zonder fluoride slecht? Niet schadelijk, wel minder beschermend als er geen werkzame stof in zit. Hydroxyapatiet is het alternatief met het meeste onderzoek.
Wel of geen fluoride voor kinderen? Het Ivoren Kruis adviseert fluoride. Wil je zonder, overleg dan met je tandarts. Gebruik bij jonge kinderen in elk geval een kleine hoeveelheid en leer ze uitspugen.
Wat is tinfluoride? Een andere vorm van fluoride, onder meer in tandpasta tegen tandvleesproblemen. Een bekende bijwerking is verkleuring van de tanden.
Moet je naspoelen na het tandenpoetsen? Spuug de tandpasta uit en spoel niet uitgebreid na met water. Dan blijft er meer fluoride op je tanden. Een Nederlands overzichtsartikel noemt één minuut spoelen met het tandpastaschuim en een slokje water als manier die de werking mogelijk verbetert. Wie fluoride wil vermijden, kan juist wel naspoelen.
Heeft fluoride invloed op de pijnappelklier? Niet hard bewezen. Vermoeden: fluoride hoopt zich op in de pijnappelklier. Bij 11 overleden ouderen vonden Britse onderzoekers veel fluoride in de verkalkte pijnappelklier, meer dan in bot. Beperking: één kleine studie, alleen bij ouderen na overlijden. Of dat de werking van de klier of je slaap beïnvloedt, is niet onderzocht bij mensen.
Zit er fluoride in Nederlands kraanwater? Er wordt geen fluoride aan toegevoegd. Wat er van nature in zit, is weinig.
Verder lezen
- Koperen tongschraper → mijn ervaring na vier jaar
- Deodorant zonder aluminium → nog een dagelijkse routine kritisch bekeken
- Het NTP-rapport van augustus 2024 en de meta-analyse in JAMA Pediatrics → de twee belangrijkste bronnen
