Inhoudsopgave
- Wat zijn zoetstoffen
- Aspartaam: mogelijk kankerverwekkend en toch toegestaan
- Sucralose: stabiel, tot je het verhit
- Zoetstoffen, je darmflora en je bloedsuiker
- Stevia: uit een plant en sterk bewerkt
- Erythritol: de zoetstof in keto en suikervrij
- Wat de WHO adviseert
- Zoetstof of suiker
- Waar zitten zoetstoffen in
- Zo herken je zoetstoffen op het etiket
- Minder zoet zonder zoetstof
- Veelgestelde vragen
- Verder lezen
Op 14 juli 2023 deelde het kankeronderzoeksinstituut van de WHO (IARC) aspartaam in als mogelijk kankerverwekkend voor mensen. Dezelfde dag liet een ander comité van de WHO de veilige dagelijkse hoeveelheid gewoon staan: 40 milligram per kilo lichaamsgewicht. Twee maanden eerder had de WHO al afgeraden om zoetstoffen te gebruiken om af te vallen. Aspartaam zit in Coca-Cola Zero, in kauwgom en in veel yoghurt met “0%” op het pak. Die drie uitspraken spreken elkaar minder tegen dan het lijkt.
Wat zijn zoetstoffen
Zoetstoffen geven een zoete smaak met weinig of geen calorieën. Er zijn twee soorten:
- Intensieve zoetstoffen. Honderden keren zoeter dan suiker, dus er is maar een snufje nodig. Aspartaam is volgens EFSA ongeveer 200 keer zo zoet. Andere bekende: acesulfaam K, sucralose, saccharine, cyclamaat en steviolglycosiden (stevia).
- Suikeralcoholen (polyolen). Minder zoet dan suiker, met een paar calorieën. Erythritol, xylitol, sorbitol en maltitol. Ze zitten vooral in suikervrij snoep, kauwgom en keto-producten. In grote hoeveelheden werken ze laxerend.
In de EU mag een zoetstof alleen in eten als hij met een E-nummer op de lijst van verordening 1333/2008 staat. Alle zoetstoffen die al voor 2009 waren toegelaten, beoordeelt EFSA opnieuw. Aspartaam was in 2013 de eerste. Per zoetstof geldt een ADI: de hoeveelheid per kilo lichaamsgewicht die je volgens EFSA elke dag je hele leven veilig kunt binnenkrijgen.
| Zoetstof | E-nummer | ADI volgens EFSA | Wat er speelt |
|---|---|---|---|
| Acesulfaam K | E950 | 15 mg per kilo (2025, was 9) | Verband met kanker in Frans bevolkingsonderzoek |
| Aspartaam | E951 | 40 mg per kilo (2013) | Mogelijk kankerverwekkend volgens IARC (2023) |
| Saccharine | E954 | 9 mg per kilo (2024) | Verandert bij een deel van de mensen de bloedsuiker |
| Sucralose | E955 | 15 mg per kilo (2026) | Stoffen met chloor bij lang verhitten |
| Steviolglycosiden | E960 | 4 mg per kilo (bevestigd 2024) | Valt onder het WHO-advies tegen zoetstoffen |
| Erythritol | E968 | 0,5 gram per kilo (2023) | Verband met hartinfarct en beroerte, laxerend |
Aspartaam: mogelijk kankerverwekkend en toch toegestaan
IARC zette aspartaam in groep 2B, de op twee na hoogste van vier groepen. Het bewijs bij mensen noemde IARC beperkt, vooral voor een vorm van leverkanker. Ook het bewijs uit dierproeven was beperkt.
JECFA, het comité van WHO en FAO dat veilige hoeveelheden vaststelt, zag geen reden om de grens te verlagen. Die blijft 40 milligram per kilo per dag. Volgens de WHO moet iemand van 70 kilo dan meer dan 9 tot 14 blikjes light frisdrank per dag drinken. Dat gaat uit van 200 tot 300 milligram aspartaam per blikje en geen andere bronnen.
IARC kijkt of een stof kanker kan veroorzaken, ongeacht de hoeveelheid. JECFA en EFSA kijken bij welke hoeveelheid een risico begint. EFSA kwam in 2013 op dezelfde 40 milligram uit.
Een uitzondering: mensen met fenylketonurie (PKU). Hun lichaam kan fenylalanine slecht afbreken. Aspartaam bestaat deels uit fenylalanine. Voor hen geldt de veilige hoeveelheid niet. Daarom staat op elk product met aspartaam “bevat een bron van fenylalanine”.
Vermoeden: aspartaam verhoogt de kans op kanker. In het Franse NutriNet-Santé-onderzoek volgden onderzoekers 102.865 volwassenen gemiddeld bijna acht jaar. Wie meer aspartaam binnenkreeg dan de helft van de gebruikers, had 15 procent meer kans op kanker dan wie geen zoetstoffen gebruikte. Bij acesulfaam K was dat 13 procent. Beperking: een bevolkingsonderzoek laat alleen een verband zien. Oorzaak en gevolg blijven open. Wie veel light frisdrank drinkt, kan ook op andere punten anders leven.
Ons oordeel: aspartaam voegt niets toe aan je eten. Een stof met beperkt bewijs voor kanker zetten wij liever niet elke dag op tafel, ook ver onder de grens.
Sucralose: stabiel, tot je het verhit
Sucralose (E955) is suiker waarbij drie onderdelen zijn vervangen door chlooratomen. EFSA beoordeelde sucralose in februari 2026 opnieuw. De veilige hoeveelheid blijft 15 milligram per kilo per dag.
EFSA ziet één onzekerheid. Staat sucralose lang op hoge temperatuur, dan kan het chloor overgaan op andere stoffen. Wat die stoffen doen, is onbekend. EFSA kon daarom de veiligheid van sucralose in gebak niet bevestigen, tenzij temperatuur en baktijd worden beperkt. Dezelfde zorg geldt volgens EFSA thuis bij bakken en braden. Praktisch: bak of braad niet met sucralose.
Vermoeden: een verontreiniging in sucralose beschadigt DNA. Onderzoekers van North Carolina State University vonden tot 0,67 procent sucralose-6-acetaat in gekochte sucralose. In labtests beschadigde die stof DNA. Sucralose en sucralose-6-acetaat maakten darmweefsel ook doorlaatbaarder. Beperking: proeven met cellen en weefsel in het lab. Toezichthouders hebben de conclusie niet overgenomen.
Vermoeden: sucralose maakt immunotherapie tegen kanker minder effectief. In een studie van de University of Pittsburgh (2025) reageerden muizen met sucralose in hun voer slechter op immunotherapie. Hun darmbacteriën braken meer arginine af, een stof die afweercellen nodig hebben. Bij 132 patiënten met melanoom of longkanker werkte de therapie minder goed bij wie veel sucralose gebruikte. Beperking: vooral muizen. De patiëntgegevens zijn achteraf bekeken en tonen alleen een verband.
Zoetstoffen, je darmflora en je bloedsuiker
Vermoeden: zoetstoffen veranderen via je darmflora hoe je lichaam suiker verwerkt. In een proef in Israël (2022) kregen 120 gezonde volwassenen twee weken zakjes met saccharine, sucralose, aspartaam of stevia, ruim onder de veilige hoeveelheid. Alle vier veranderden de bacteriën in darm en mond. Saccharine en sucralose verslechterden de bloedsuiker bij een suikertest. Muizen die darmbacteriën van de deelnemers kregen, lieten hetzelfde patroon zien. Beperking: twee weken, grote verschillen tussen personen. Wat het op lange termijn betekent, weten de onderzoekers niet.
Stevia: uit een plant en sterk bewerkt
Steviolglycosiden (E960) zijn de zoete stoffen uit de bladeren van de steviaplant. Voor de zoetstof worden ze eruit gehaald en gezuiverd. Coca-Cola Zero Sugar bevat in België naast aspartaam en acesulfaam K inmiddels “enzymatisch geproduceerde steviolglycosiden”.
EFSA stelde de veilige hoeveelheid in 2010 op 4 milligram per kilo per dag en vond geen aanwijzing voor kanker of DNA-schade. Een verzoek om die grens te verhogen, wees EFSA in 2024 af. In de Israëlische proef veranderde stevia de darmflora. De bloedsuiker veranderde bij stevia niet significant. Ook stevia valt onder het WHO-advies om zoetstoffen niet te gebruiken om af te vallen.
Let op bij strooibare stevia. De ingrediëntenlijst staat op volgorde van hoeveelheid. Staat erythritol of maltodextrine vooraan, dan bestaat het product vooral daaruit.
Erythritol: de zoetstof in keto en suikervrij
Erythritol (E968) is een suikeralcohol. Je vindt het in keto-producten, suikervrij snoep en als strooibare suikervervanger.
Vermoeden: erythritol verhoogt de kans op hartinfarct en beroerte. Bij ruim 4.000 mensen die in de VS en Europa voor hun hart werden onderzocht, had het kwart met de meeste erythritol in het bloed 1,8 tot 2,2 keer zoveel kans op een hartinfarct, beroerte of overlijden binnen drie jaar als het kwart met de minste. In het lab maakte erythritol bloedplaatjes actiever en ontstonden stolsels sneller. Bij 8 gezonde vrijwilligers bleef erythritol na één keer innemen meer dan twee dagen verhoogd in het bloed. Beperking: een verband bij mensen die al een verhoogd risico hadden. Onderzoek naar veiligheid op lange termijn ontbreekt, schrijven de onderzoekers zelf.
EFSA zette de veilige hoeveelheid in 2023 op 0,5 gram per kilo per dag, op basis van diarree. Voor een kind van 20 kilo is dat 10 gram. De geschatte inname van kinderen en tieners lag boven die grens. Producten met erythritol houden daarom de waarschuwing dat ze laxerend kunnen werken.
Wat de WHO adviseert
In mei 2023 raadde de WHO af om zoetstoffen te gebruiken om af te vallen of ziektes te voorkomen. Op lange termijn hielpen ze volwassenen en kinderen niet om lichaamsvet kwijt te raken. Langdurig gebruik hangt mogelijk samen met meer diabetes type 2, hart- en vaatziekten en sterfte bij volwassenen.
Het advies geldt voor aspartaam, sucralose, saccharine, acesulfaam K, cyclamaat, stevia en andere zoetstoffen in eten en drinken. Suikeralcoholen zoals erythritol vallen er buiten. Tandpasta en medicijnen ook. Mensen die al diabetes hebben, zijn uitgezonderd. De WHO noemt het advies voorwaardelijk, omdat een deel van het bewijs uit bevolkingsonderzoek komt. Haar raad: ga in je hele eten minder zoet eten, het liefst al vanaf jonge leeftijd.
Zoetstof of suiker
Een overstap van cola naar cola zero scheelt suiker. Volgens de WHO helpt het op lange termijn niet om af te vallen. Water, thee en bruiswater bevatten geen suiker en geen zoetstof. Heb je diabetes, bespreek zoetstoffen dan met je arts of diëtist.
Ook bij suiker zelf loont het etiket. Havermelk zonder toegevoegde suikers smaakt zoet door suiker die in de fabriek ontstaat.
Waar zitten zoetstoffen in
De WHO noemt onder meer light frisdrank, kauwgom, gelatinedesserts, ijs, yoghurt, ontbijtgranen, tandpasta, hoestbonbons en kauwvitamines. In de winkel kom je ze vooral tegen in:
- Light en zero frisdrank. Coca-Cola Zero Sugar bevat aspartaam en acesulfaam K, de vanillevariant ook sucralose.
- Suikervrije kauwgom en pepermunt. Vaak een mix van intensieve zoetstoffen en suikeralcoholen.
- Zuivel met “0%” of “light”. Yoghurt, kwark en drinkyoghurt.
- Eiwitrepen en eiwitshakes. Vaak sucralose, acesulfaam K of erythritol.
- Hoestbonbons en kauwtabletten. Ook voor kinderen.
Zo herken je zoetstoffen op het etiket
Volgens de Europese etiketregels moet er bij de naam van het product “met zoetstof(fen)” staan, of “met suiker(s) en zoetstof(fen)”. Verder:
- “Bevat een bron van fenylalanine” → er zit aspartaam in.
- “Overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben” → er zitten suikeralcoholen in.
- Intensieve zoetstoffen → E950 acesulfaam K, E951 aspartaam, E952 cyclamaat, E954 saccharine, E955 sucralose, E960 steviolglycosiden, E961 neotaam, E962 aspartaam-acesulfaamzout, E969 advantaam.
- Suikeralcoholen → E420 sorbitol, E421 mannitol, E953 isomalt, E965 maltitol, E966 lactitol, E967 xylitol, E968 erythritol.
- “Suikervrij” of “zonder toegevoegde suikers” → zegt niets over zoetstoffen. Kijk altijd in de ingrediëntenlijst.
Alle andere E-nummers en wat ze doen, staan in onze opzoeklijst met e-nummers.
Minder zoet zonder zoetstof
- Drink water, thee of bruiswater. Een schijf citroen, wat munt of komkommer geeft smaak zonder zoet.
- Koop naturel yoghurt of kwark. Doe er zelf fruit door.
- Bouw af. Elke week een glas light frisdrank minder went makkelijker dan in één keer stoppen.
- Bak met minder suiker. Gebruik geen sucralose in de oven.
- Lees het etiket van eiwitrepen en “0%”-producten. Daar zitten de meeste zoetstoffen die je niet verwacht.
Minder bewerkt eten scheelt vanzelf zoetstoffen. Hoe we dat thuis aanpakken, staat in bewust eten. Onze aanrader voor wie wil beginnen: een fles bruiswater met een schijf citroen in de koelkast. Die vervangt het blikje light frisdrank het makkelijkst.
Veelgestelde vragen
Wat is de gezondste zoetstof? Geen enkele. Zoetstoffen hebben volgens de WHO geen voedingswaarde. Van de intensieve zoetstoffen heeft stevia de minste vermoedens tegen zich. Ook stevia valt onder het WHO-advies.
Welke zoetstof is kankerverwekkend? Bij geen enkele zoetstof is dat bewezen. IARC noemt aspartaam sinds 2023 mogelijk kankerverwekkend (groep 2B), op basis van beperkt bewijs. In een groot Frans bevolkingsonderzoek hingen aspartaam en acesulfaam K samen met iets meer kanker.
Zit er aspartaam in cola zero? Ja. Coca-Cola Zero Sugar bevat aspartaam en acesulfaam K. Daarom staat “bevat een bron van fenylalanine” op het blikje.
Hoeveel cola zero per dag is veilig? Voor iemand van 70 kilo ligt de grens van aspartaam volgens de WHO pas boven 9 tot 14 blikjes per dag. Veilig binnen die grens betekent niet nuttig: om af te vallen helpt het volgens de WHO niet. Water is altijd de betere keuze.
Is sucralose gezond of ongezond? Toegestaan tot 15 milligram per kilo per dag. Er zijn vermoedens over DNA-schade door een verontreiniging en over je darmflora. Verhit het niet: bij lang bakken kunnen stoffen met chloor ontstaan.
Wat zijn de nadelen van zoetstoffen? Ze hebben geen voedingswaarde en helpen volgens de WHO niet bij afvallen. Er zijn vermoedens over kanker, hart en vaten en je darmflora. Suikeralcoholen zoals erythritol werken in grotere hoeveelheden laxerend.
Is erythritol veilig? Toegestaan tot 0,5 gram per kilo per dag. Voor kinderen is die grens snel bereikt. Er is een vermoeden van meer hartinfarcten en beroertes, uit onderzoek bij mensen met een verhoogd risico.
Verder lezen
- E-nummers: welke moet je vermijden → opzoeklijst met oordeel per e-nummer
- Bewust eten → minder bewerkt eten zonder dieet
- Havermelk: gezond of niet → suiker uit de fabriek zonder “toegevoegde suikers”
- Waarom is biologisch zo duur → wat je betaalt bij bio in de supermarkt

