Thuis

Schimmel verwijderen zonder chloor: badkamer, kit en muur

Laatst gereviewd op

Schoonmaakbeing van douche met blauwe emmer en doek in badkamer.

Schimmel in het kort

  • →
    Gezondheid In vochtige huizen 30 tot 50 procent meer luchtweg- en astmaklachten
  • →
    Chloor Bleekt de vlek en kan je luchtwegen irriteren. De GGD-richtlijn raadt het niet aan
  • →
    Glad Tegels, glas, verf: soda in heet water met een doek, daarna drogen
  • →
    Kit en gips De schimmel zit in het materiaal. Eruit halen en vervangen
  • →
    Voorkomen Douche droogtrekken, ventileren, luchtvochtigheid onder 70 procent

In 9 procent van de Nederlandse woningen zit vocht of schimmel. Dat zijn ruim een half miljoen huizen, volgens de GGD-richtlijn over schimmel en vocht van het RIVM. De eerste reflex is een spray met chloor. Volgens die richtlijn wordt chloor in Nederland niet aangeraden, omdat het je luchtwegen kan irriteren. Bovendien maakt chloor een zwarte vlek wit, terwijl het vocht dat de schimmel voedt gewoon blijft.

Schimmel weghalen zonder chloor kan prima. Met soda, een doek, een wisser in de douche en soms een nieuwe kitrand. Het belangrijkste werk zit in het vocht.

Wat schimmel in huis met je gezondheid doet

De Wereldgezondheidsorganisatie zette het onderzoek in 2009 op een rij in de richtlijn voor binnenlucht over vocht en schimmel. Wie in een vochtig of beschimmeld huis woont, heeft vaker luchtwegklachten, vaker luchtweginfecties en vaker verergering van astma. Dat geldt voor mensen met en zonder allergie. Een veilige ondergrens voor vocht en schimmel vond de WHO niet.

Een meta-analyse uit 2007 van het Lawrence Berkeley National Laboratory rekende het uit: in huizen met vocht en schimmel komen luchtweg- en astmaklachten ongeveer 30 tot 50 procent vaker voor.

Het RIVM noemt in zijn folder over schimmel en vocht de klachten waar je op let: keelpijn, niezen, hoesten, een verstopte neus, een piepende ademhaling en benauwdheid. Bij mensen met een allergie komen ze vaker voor en zijn ze heftiger. Een veelvoorkomende reden om de GGD in te schakelen: jonge kinderen met luchtwegklachten.

Zwarte schimmel

De zwarte stippen in een Nederlandse badkamer zijn bijna nooit de beruchte Stachybotrys. Die zwarte schimmel (Stachybotrys chartarum) kreeg in de jaren 90 in de Verenigde Staten veel aandacht. Volgens de GGD-richtlijn komt die soort in Nederland weinig voor: het schimmelinstituut van de KNAW vindt hem in woningen één tot twee keer per jaar. Stachybotrys groeit vooral na een overstroming of lekkage op nat behang of gipsplaat. Zwart of groen: elke schimmelplek in huis wijst op te veel vocht. Haal hem weg.

Waarom chloor de oorzaak laat zitten

Veel schimmelsprays uit de supermarkt en bouwmarkt werken met natriumhypochloriet, op het etiket ook sodium hypochlorite. Dat is chloor. Drie redenen om het te laten staan:

  • Je luchtwegen. De GGD-richtlijn adviseert schimmel weg te halen met een sterke soda-oplossing. Over chloor schrijft de richtlijn dat het in Nederland niet wordt aangeraden, omdat het irritatie van de luchtwegen kan geven. Juist mensen met schimmelklachten hebben al gevoelige luchtwegen.
  • De schimmel zit in het materiaal. Bij kit, hout, gips en pleisterwerk groeien de schimmeldraden het materiaal in, schrijft het RIVM. Daar haal je ze alleen weg door dat deel van het materiaal te verwijderen. Chloor bleekt de bovenkant. De vlek lijkt weg, de schimmel komt terug.
  • Mengen is gevaarlijk. Producten met chloor dragen volgens de Europese etiketregels de waarschuwing EUH206: niet in combinatie met andere producten gebruiken, er kan chloorgas vrijkomen. Met azijn, ontkalker of een zure wc-reiniger erbij gebeurt dat in een kleine, dichte badkamer.

Ook de Amerikaanse milieudienst EPA schrijft in haar gids over schimmel en vocht dat een schimmeldodend middel zoals chloor bij het opruimen van schimmel geen standaard is. Het advies daar: schrob harde oppervlakken met afwasmiddel en water en droog ze helemaal.

Meer over chloor en de vervangers in huis staat in natuurlijke schoonmaakmiddelen.

Schimmel verwijderen in vier stappen

  1. Zoek het vocht. Schimmel groeit pas als het materiaal lang vochtig blijft. De meeste schimmels in huis hebben aan het oppervlak een luchtvochtigheid van minstens 80 procent nodig, volgens de GGD-richtlijn. Komt het van een lekkage, optrekkend vocht of een koude muur, dan is dat eerst aan de beurt. Komt het van douchen, koken en was drogen, dan helpen ventileren en droogtrekken.
  2. Gladde oppervlakken: soda en een doek. Tegels, glas, een geverfd kozijn of plafond: los soda op in heet water en neem de plek af met een doek. Het RIVM raadt een doek aan, zodat je de sporen niet met een borstel verspreidt. Draag huishoudhandschoenen en pas op met je ogen: soda is irriterend voor de ogen. Droog de plek daarna helemaal.
  3. Poreus materiaal: eruit. Kit, behang, gips, pleisterwerk en onbehandeld hout krijg je niet schoon. Zit de schimmel erin, dan haal je dat deel weg en vervang je het. Overschilderen helpt niet: volgens de EPA bladdert verf op een beschimmelde ondergrond los.
  4. Te groot: hulp halen. De EPA houdt ongeveer een vierkante meter aan als grens voor zelf opruimen. Een grotere plek, schimmel na een lekkage of terugkerende schimmel op een muur wijst op een bouwkundig probleem. Huur je, dan is dat werk voor je verhuurder.

Schimmel in de badkamer

Een douche maakt ongeveer 2.500 tot 3.000 gram waterdamp per uur, rekent de GGD-richtlijn voor. Een deel daarvan slaat neer op de wanden en het plafond. Bij een gemiddelde luchtvochtigheid duurt het daarna twee tot drie uur voor de wanden droog zijn en vier tot vijf uur voor het plafond.

Wat helpt:

  • Trek na het douchen de wanden en de vloer droog met een wisser (advies uit de GGD-richtlijn)
  • Houd de deur van de badkamer dicht, zodat de damp niet naar de slaapkamer trekt (ook GGD)
  • Zet het raam of rooster open en laat de afzuiging draaien, ook na het douchen
  • Wit plafond met zwarte stippen: soda in heet water met een doek, daarna laten drogen. Komt het binnen een paar weken terug, dan blijft het plafond te lang nat. Laat de afzuiging langer draaien of laat hem nakijken

Schimmel in de kit

Zwarte kit in de douche schrob je zelden schoon. De schimmeldraden zitten in de kit zelf. Snijd de oude kitrand eruit met een kitmes, maak de voeg schoon met soda, laat hem een nacht drogen en zet er een nieuwe rand schimmelwerende sanitairkit in. De GGD-richtlijn noemt schimmelwerende kit, samen met goede afzuiging bij de douche, als bouwkundige oplossing.

Schimmel in de voegen tussen de tegels

Cementvoegen zijn poreus. Neem ze af met soda in heet water en laat ze daarna goed drogen. Blijven ze zwart, dan zit de schimmel in de voeg. Dan krab je de bovenste laag eruit en voeg je opnieuw.

Schimmel op de muur en in de slaapkamer

Schimmel op een muur in de woonkamer of slaapkamer zit vaak op een koude plek: achter een kast tegen de buitenmuur, in een hoek bij het plafond, onder een raam. Daar slaat het vocht uit de lucht neer. De GGD-richtlijn adviseert:

  • Zet meubels minstens 10 centimeter van de muur
  • Verwarm alle kamers zo gelijkmatig mogelijk
  • Houd de temperatuur op minstens 15 °C. Het RIVM zegt het ook voor de nacht: laat je huis niet verder afkoelen dan 15 °C
  • Ventileer ook in de winter en zet de ventilatieroosters open

Op een geverfde muur haal je de schimmel weg met soda en een doek. Op behang of gips zit hij erin: dat stuk eruit, laten drogen, opnieuw afwerken. Komt de schimmel op dezelfde plek terug, dan zit er een koudebrug of lekkage achter. Dat is werk voor een bouwkundige.

Was binnen drogen geeft ook vocht. Een gecentrifugeerde was van 4 tot 5 kilo geeft volgens de GGD-richtlijn 50 tot 200 gram waterdamp per uur af, druipnat 100 tot 500 gram. Hang de was in een kamer met het raam open of droog hem buiten.

Schimmel op raamrubbers en kozijnen

Op de rubbers van ramen en op het onderste deel van het kozijn slaat condens neer. Neem de rubbers af met soda in heet water en een zachte doek en droog ze daarna. Blijven er zwarte stippen in het rubber zitten, dan zit de schimmel in het rubber zelf. Nieuwe rubbers voor een kunststof kozijn koop je bij de bouwmarkt of de kozijnleverancier. Veel condens op de ramen is een teken dat de luchtvochtigheid in huis te hoog is.

Soda, azijn of waterstofperoxide

Soda is het middel dat de GGD en het RIVM noemen. Soda (natriumcarbonaat) lost vet en vuil op en maakt het water sterk basisch.

Vermoeden: azijn remt een deel van de schimmels. In een laboratoriumproef van de Universiteit van Adelaide (2015) remde gewone azijn (4 procent azijnzuur) de groei van Penicillium. Op Aspergillus had azijn geen effect. Theeboomolie remde beide soorten het best. Beperking: het ging om twee schimmelsoorten op een kweekplaatje in het lab, niet op een muur of in een voeg. Sterkere schoonmaakazijn is niet getest. Gebruik azijn nooit samen met chloor.

Waterstofperoxide wordt vaak aangeraden. Vergelijkend onderzoek naar waterstofperoxide tegen schimmel op muren of tegels in huis vonden we niet.

Welke luchtvochtigheid is goed

Een goede luchtvochtigheid in huis ligt volgens het RIVM tussen 30 en 70 procent. De EPA is strenger: onder 60 procent, het liefst tussen 30 en 50. Met een eenvoudige hygrometer zie je per kamer hoe het zit. Staat de meter in de slaapkamer of badkamer lang boven de 70 procent, dan wordt het op koude plekken al snel nat genoeg voor schimmel.

Te veel vocht merk je volgens het RIVM aan een muffe lucht, vochtplekken, loslatend behang, rottend hout en condens op de ramen. Te droog kan ook: dan kun je last krijgen van geïrriteerde ogen, neus en keel.

Schimmel in je huurwoning

Komt de schimmel van een lekkage, optrekkend vocht, enkel glas of een slechte ventilatie, dan ligt de oplossing bij de verhuurder. Zo werkt het volgens de Rijksoverheid bij een sociale huurwoning:

  1. Meld de schimmel per mail of brief bij je verhuurder, met foto’s. Vraag om herstel binnen 6 weken en bewaar een kopie
  2. Gebeurt er na 6 weken niets, dan vraag je de Huurcommissie om tijdelijke huurverlaging. Met de Gebrekencheck op de site van de Huurcommissie zie je of jouw schimmel als ernstig gebrek telt
  3. Krijg je gelijk, dan gaat de huur tijdelijk 20, 30 of 40 procent omlaag tot de schimmel is opgelost

Huur je in de vrije sector, kijk dan bij het Juridisch Loket wat voor jou geldt. Haal de schimmel in de tussentijd wel weg met soda, zoals de GGD-richtlijn adviseert.

Een luchtreiniger tegen schimmel

Een luchtreiniger met een HEPA-filter vangt sporen uit de lucht. De schimmel op de muur blijft groeien zolang het vocht er is. Wij hebben sinds ongeveer 2022 een Dyson in de slaapkamer, voor mijn huisstofmijtallergie. De verstopte neus en de doffe kop in de ochtend zijn daarmee weg. Bij schimmel komt hij pas na de soda en de wisser. Welke luchtreiniger ik gebruik en twee alternatieven staan in de beste luchtreinigers.

Zo pak je het aan

Begin bij het vocht: een wisser in de douche, de afzuiging aan, de badkamerdeur dicht en de roosters open. Haal de schimmel van gladde oppervlakken met soda in heet water en een doek. Vervang kit, behang of gips waar de schimmel in zit. Hang een hygrometer op in de badkamer en de slaapkamer en houd de luchtvochtigheid onder de 70 procent. Een fles chloor heb je er niet voor nodig. Meer over een gezond huis, kamer voor kamer, staat in low-tox thuis.

Veelgestelde vragen

Is schimmel op de muur slecht voor je? Wie in een vochtig of beschimmeld huis woont, heeft vaker luchtwegklachten, luchtweginfecties en astma-aanvallen, concludeerde de WHO in 2009. Bij mensen met een allergie zijn de klachten vaker en heftiger. Haal de schimmel weg en pak het vocht aan.

Wat doodt schimmel op de muur? De GGD en het RIVM adviseren soda opgelost in heet water. Op een geverfde muur neem je de plek af met een doek. Op behang of gips zitten de schimmeldraden in het materiaal: dat stuk moet eruit.

Wat werkt beter tegen schimmel, soda of azijn? Soda is het middel dat de GGD-richtlijn noemt. Azijn remde in een labproef één van twee geteste schimmelsoorten. Een directe vergelijking tussen soda en azijn op een muur vonden we niet. Gebruik ze apart en nooit samen met chloor.

Kan je over oude schimmel heen verven? Nee. Verf op een beschimmelde ondergrond bladdert los, schrijft de EPA. Haal de schimmel eerst weg, laat de muur helemaal drogen en los de vochtoorzaak op. Daarna kun je verven.

Hoe herken je zwarte schimmel? Zwarte of donkergroene stippen of vlekken op kit, voegen, plafond of een koude muur, vaak met een muffe geur. De gevreesde Stachybotrys komt in Nederlandse huizen weinig voor, volgens de GGD-richtlijn. Elke schimmelplek wijst wel op te veel vocht.

Hoe warm moet je huis zijn om schimmel te voorkomen? Het RIVM adviseert je huis goed en gelijkmatig te verwarmen en het ook ’s nachts niet kouder dan 15 °C te laten worden. In een kamer die je niet verwarmt, slaat het vocht uit de rest van het huis neer op de koude muren.

Kan je met een stoomreiniger schimmel verwijderen? Onderzoek naar stoomreinigers tegen schimmel in huis vonden we niet. Een stoomreiniger brengt extra waterdamp in de ruimte. Gebruik je er een op tegels, ventileer dan goed en droog alles daarna.

Verder lezen

De Verademing, elke week in je inbox

Vond je dit nuttig?

Elke zondag stuur ik één onderzocht stuk, met de bronnen erbij. Geen paniek, geen marketing.